Spelling to Communicate (S2C) og sambærilegar aðferðir, eins og Facilitated Communication (FC) og Rapid Prompting Method (RPM), eru kynntar sem leiðir til að hjálpa fólki með mjög skerta tjáskiptafærni og/eða einhverfu að tjá sig. Hugmyndin er að einstaklingurinn bendi á stafi á stafaspjaldi eða lyklaborði með aðstoð annarrar manneskju sem heldur á spjaldinu eða veitir líkamlegan stuðning.
Þótt tilgangurinn virðist góður vara samtök talmeinafræðinga, sálfræðinga og lækna víðs vegar um heim eindregið við notkun þessara aðferða.
Hvað sýna vísindarannsóknir?
Fjölmargar vandaðar rannsóknir hafa sýnt að aðferðirnar fela ekki í sér raunverulega eða sjálfstæða tjáningu einstaklingsins:
- Stýring aðstoðarmannsins: Rannsóknir sýna að það er aðstoðarmaðurinn sem stýrir skilaboðunum, oftast ómeðvitað. Hann hreyfir spjaldið örlítið eða gefur ómeðvitaðar líkamlegar vísbendingar.
- Prófanir staðfesta skort á sjálfstæði: Þegar aðstoðarmaðurinn sér ekki stafaspjaldið, eða veit ekki spurninguna sem verið er að spyrja, hverfur geta einstaklingsins til að svara rétt. Skilaboðin endurspegla því þekkingu aðstoðarmannsins en ekki notandans.
Alvarlegar afleiðingar og hættur
Notkun óreyndra og afsannaðra aðferða líkt og Spelling to Communicate er ekki skaðlaus. Hún hefur margvíslegar alvarlegar afleiðingar:
- Rænir dýrmætum tíma: Einstaklingar missa af mikilvægum tíma og þjálfun sem gæti farið í gagnreyndar leiðir sem skila raunverulegri færni og sjálfstæði.
- Hætta á óbætanlegum skaða: Dæmi eru um að rangar ásakanir og rangar læknisfræðilegar ákvarðanir hafi verið teknar á grundvelli skilaboða sem aðstoðarmaður bjó til án þess að átta sig á því.
- Brot á tjáningarfrelsi: Þegar rödd annarrar manneskju er lögð í munn einstaklings er brotið gegn grundvallarrétti hans til eigin sjálfstæðrar tjáningar.
Gagnreyndar tjáskiptaleiðir skila raunverulegu sjálfstæði
TMF Tölvumiðstöð leggur áherslu á að allir einstaklingar fái aðgang að viðurkenndum og gagnreyndum tjáskiptaleiðum og hér á vefnum má finna upplýsingar um helstu tjáskiptaforrit sem eru til á íslensku. Tjáskiptatölvur, talgervlar, táknkerfi og sjálfstæð stafaspjöld krefjast tíma og þjálfunar, en þau tryggja að orðin séu alltaf einstaklingsins eigin.
Frekari upplýsingar og yfirlýsingar fagfélaga má finna hér:
- Lesa yfirlýsingu ASHA um Facilitated Communication á vef samtakanna (á ensku)
- Lesa yfirlýsingu ISAAC um stýrð tjáskipti á vef ISAAC (á ensku)
- Lesa upplýsingar um Facilitated communication og skyldar aðferðir á vef Royal College of Speech and Language Therapists (á ensku)
Hjá TMF bjóðum við upp á ráðgjöf, mat og fræðslu um viðurkenndar tjáskiptaleiðir í samstarfi við fagfólk og fjölskyldur.
Pantaðu tíma hér í ráðgjöf um tjáskiptaleiðir hjá TMF Tölvumiðstöð